MTBF ve MTTR: nasıl hesaplanır ve nerede yanıltır
MTBF ve MTTR için tanımlar, formüller ve çözümlü bir örnek; ayrıca tuzaklar: neyin arıza, neyin onarım süresi sayıldığı ve ortalamaların uzun duruşları neden gizlediği.
· 3 dkHesaplayacağımız vardiya
Sayılar OEE’yi somutlaştırır; bu yazı sekiz saatlik tek bir vardiyayı ham sayaçlardan dakika bazlı kayıp dağılımına kadar izler. Değerler, OEE hesaplayıcının örnek olarak yüklediği değerlerle aynıdır; her adımı kendiniz doğrulayabilirsiniz.
| Girdi | Değer | Kaynağı |
|---|---|---|
| Planlı üretim süresi | 480 dk | Vardiya süresi eksi mola ve planlanmamış süre |
| Çalışma süresi | 432 dk | Planlı süre eksi makinenin durduğu 48 dakika |
| İdeal çevrim süresi | Parça başına 10 sn | Hat standardı olarak kabul edilen değer; fiilen gerçekleşen ortalama değil |
| Toplam üretim | 2.400 adet | Makine sayacı, sağlam ve hatalı birlikte |
| Sağlam ürün | 2.280 adet | İlk seferde kontrolü geçen parçalar |
Kullanılabilirlik: makine çalışıyor muydu?
Kullanılabilirlik, çalışma süresini planlı üretim süresiyle karşılaştırır: 432 ÷ 480 = %90,0. Planlı üretim sırasındaki her duruş, ister arıza ister ürün değişimi ister malzeme beklemesi olsun, bu değeri düşürür. Mola ve planlanmamış süre zaten 480 dakikanın dışındadır; dolayısıyla makine aleyhine sayılmaz.
Performans: istenen hızda çalıştı mı?
Performans, parçaların olması gereken sürede üretilip üretilmediğini, makinenin fiilen çalıştığı süreyle karşılaştırır. İdeal 10 saniye/parça ile 2.400 parça 24.000 saniye gerektirir. Makine 432 × 60 = 25.920 saniye çalıştı. Performans 24.000 ÷ 25.920 = %92,6.
Performans, makineyi ideal çevriminden yavaşlatan her şeyi içerir: düşürülmüş hız, mikro duruşlar ve fazla iyimser belirlenmiş bir çevrim süresi. Bu değer %100’ü aşıyorsa ideal çevrim süresi, sayaç veya zaman tabanı hatalıdır. Hesaplayıcı değeri sessizce sınırlamaz, girdileri düzeltmenizi ister.
Kalite: kaç parça sağlamdı?
Kalite, sağlam parçaların oranıdır: 2.280 ÷ 2.400 = %95,0. Reddedilen 120 parçanın her biri, satılabilir hiçbir şey üretmeyen tam bir makine çevrimi harcamıştır.
OEE: üç çarpanın çarpımı
OEE = 0,900 × 0,926 × 0,950 = %79,2. Ara değerleri atlayan bir kestirme de vardır: sağlam adet × ideal çevrim süresi ÷ planlı süre = (2.280 × 10 sn) ÷ (480 × 60 sn) = 22.800 ÷ 28.800 = %79,2. İki yol aynı sonucu vermelidir; vermiyorsa girdilerden biri tutarsızdır.
Kayıp şelalesi: dakikalar nereye gitti?
Yüzde, açığın ne kadar büyük olduğunu söyler. Dakika bazlı şelale ise nerede olduğunu gösterir. 480 planlı dakikayla başlayın ve her kaybı sırayla çıkarın:
| Adım | Hesap | Dakika | Kalan |
|---|---|---|---|
| Planlı üretim süresi | 480 | ||
| Duruş kaybı | 480 − 432 | 48 | 432 |
| Hız kaybı | 432 − (2.400 × 10 sn ÷ 60) | 32 | 400 |
| Kalite kaybı | 120 hatalı parça × 10 sn ÷ 60 | 20 | 380 |
| Verimli süre | 2.280 × 10 sn ÷ 60 | 380 |
480 dakikanın 380’i verimli süredir; bu da aynı %79,2’dir. Bu vardiyada en büyük tek kayıp duruş süresidir; onu hız ve ardından kalite izler. Bu sıralama bir sonuç değil, araştırma için başlangıç noktasıdır: reddedilen parçalar pahalı malzeme taşıyorsa 20 dakikalık kalite kaybı 48 dakikalık bir duruştan daha maliyetli olabilir.
Sayıların söylemedikleri
- Makinenin neden durduğu. OEE kaybın büyüklüğünü gösterir, nedenini değil. İyileştirme seçmeden önce duruş nedeni kodlarıyla birlikte değerlendirin.
- %79,2’nin iyi olup olmadığı. Evrensel bir hedef yoktur. Hattı kendi geçmişiyle karşılaştırın; tesisleri, yalnızca planlı süre ve ideal çevrim süresi tanımları aynıysa karşılaştırın.
- Sayaçların doğru olup olmadığı. Yanlış sağlam adet veya vardiya ortasında sıfırlanan bir sayaç, kendinden emin ama yanlış bir sonuç üretir. OEE pilot kabulü rehberi, sonuca güvenmeden önce sayaçların nasıl doğrulanacağını anlatır.
Kendiniz deneyin ve daha ileri gidin
Bu vardiyanın yüklü olduğu hesaplayıcıyı açın, her seferinde tek bir girdiyi değiştirin ve şelalenin nasıl hareket ettiğini izleyin. Ardından OEE’nin arkasındaki altı gizli kaybı (İngilizce) ve MTBF ile MTTR’nin durmuş 48 dakikayla ilişkisini okuyun.
